Онолын тайлбар: олон улсын эрүүгийн эрх зүйн суурь зарчмыг Монгол Улсын нэгдэн орсон гэрээ, Үндсэн хуулийн албан ёсны монгол бичвэрээр тайлбарлаж, Эрүүгийн хуулийн холбогдох зүйлтэй холбов.
Хураангуй, эх сурвалжийн холбоос үнэгүй. Эх бичвэрийн ишлэл Мэргэжлийн багцад. Иш татахаасаа өмнө эх сурвалжийн холбоосоор албан ёсны бичвэрийг шалгана уу.
15 зарчим
Олон улсын гэрээ ба дотоодын хууль
Монгол Улсын Үндсэн хуулийн 10 дугаар зүйлд зааснаар Монгол Улс олон улсын гэрээгээр хүлээсэн үүргээ шударгаар сахин биелүүлнэ. Олон улсын гэрээ нь соёрхон баталсан буюу нэгдэн орсон тухай хууль хүчин төгөлдөр болмогц дотоодын хууль тогтоомжийн нэгэн адил үйлчилнэ; Үндсэн хуульд харшилсан олон улсын гэрээг Монгол Улс дагаж мөрдөхгүй. Олон улсын эрүүгийн шүүхийн Ромын дүрмийг 2002 оны 4 дүгээр сарын 5-ны өдрийн хуулиар соёрхон баталж, Эрүүдэн шүүхийн эсрэг конвенцид нэгдэн орсныг 2000 оны 11 дүгээр сарын 2-ны өдрийн хуулиар соёрхон баталсан.
Үндэс: Монгол Улсын Үндсэн хуулийн 10 дугаар зүйлlegalinfo.mnТатсан: 2026-10-07 Үндэс: Ромын дүрмийг соёрхон батлах тухай хуулийн 1 дүгээр зүйлlegalinfo.mnТатсан: 2026-10-07 Үндэс: Эрүүдэн шүүхийн эсрэг конвенцид нэгдэн орох тухай хуулийн 1 дүгээр зүйлlegalinfo.mnТатсан: 2026-10-07 Эрүүгийн хуулийн холбогдох зүйл
Холбосон үндэслэл
- ЭХ 1.2: 1.2-ын 4 дэх хэсэгт хуулийн нэр томьёо, ухагдахууныг тайлбарлахад соёрхон баталсан, нэгдэн орсон олон улсын гэрээний тодорхойлолт, хэм хэмжээг баримтална гэж заасан.
- ЭХ 1.6: 1.6-ын 4, 5 дахь хэсэгт гадаадын иргэн, харьяалалгүй хүнд Монгол Улсын олон улсын гэрээнд заасан тохиолдолд энэ хуулиар хариуцлага хүлээлгэнэ гэж заасан.
Гэмт хэрэг, ялыг зөвхөн хуулиар тогтоох (хууль ёсны зарчим)
Ромын дүрмийн дагуу үйлдэл нь үйлдэгдэх үедээ Олон улсын эрүүгийн шүүхийн (цаашид — Шүүх) харьяаллын гэмт хэргийг бүрдүүлээгүй бол хэнд ч дүрмийн дагуу эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэхгүй. Гэмт хэргийг яв цав тодорхойлж, төсөөтэй байдлаар хэрэглэхгүй; хоёрдмол агуулгатай тохиолдолд тодорхойлолтыг холбогдох хүнд ашигтайгаар тайлбарлана. Шүүх ялыг зөвхөн дүрмийн заалтын дагуу ногдуулна. Иргэний болон улс төрийн эрхийн тухай олон улсын пактын 15 дугаар зүйлд мөн үйлдэх үед нь дотоодын хууль буюу олон улсын эрх зүйгээр гэмт хэрэгт тооцогдоогүй үйлдлээр хэнийг ч гэмт хэрэгтэн гэж буруутгахгүй гэж заасан.
Үндэс: Ромын дүрмийн 22 дугаар зүйл — Nullum crimen sine legelegalinfo.mnТатсан: 2026-10-07 Үндэс: Ромын дүрмийн 23 дугаар зүйл — Nulla poena sine legelegalinfo.mnТатсан: 2026-10-07 Үндэс: Иргэний болон улс төрийн эрхийн тухай олон улсын пактын 15 дугаар зүйлlegalinfo.mnТатсан: 2026-10-07 Эрүүгийн хуулийн холбогдох зүйл
Холбосон үндэслэл
- ЭХ 1.2: «Хууль ёсны зарчим»: гэмт хэрэг, эрүүгийн хариуцлагыг энэ хуулиар тодорхойлно (1 дэх хэсэг); Эрүүгийн хуулийг төсөөтэй хэрэглэхгүй (2 дахь хэсэг) — Ромын дүрмийн 22 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсэгтэй шууд харьцуулагдана.
- ЭХ 1.8: Гэмт хэрэгт тооцох, хариуцлагын төрөл, хэмжээг гэмт хэрэг үйлдэх үед дагаж мөрдөж байсан хуулиар тодорхойлно (1 дэх хэсэг).
Хуулийг буцаан хэрэглэхгүй байх, хөнгөн хуулийг хэрэглэх
Ромын дүрэм хүчин төгөлдөр болохоос өмнө үйлдсэн үйлдлийн төлөө дүрмийн дагуу эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэхгүй. Эцсийн шийдвэр гарахаас өмнө хэрэглэж байсан хуульд өөрчлөлт орвол холбогдох хүнд илүү ашигтай хуулийг хэрэглэнэ. Иргэний болон улс төрийн эрхийн тухай олон улсын пактын 15 дугаар зүйлд хэрэг үйлдэх үед хэрэглэж байснаас илүү хүнд ял оногдуулахгүй, хожим ялыг хуулиар хөнгөлсөн бол хөнгөлсөн ялыг хэрэглэнэ гэж заасан; мөн хэрэг үйлдэх үед олон улсын хамтын нийгэмлэгийн хүлээн зөвшөөрсөн эрх зүйн ерөнхий зарчмын дагуу гэмт хэрэгт тооцогдож байсан үйлдлийг шүүх, шийтгэхэд энэ зүйл саад болохгүй гэжээ.
Үндэс: Ромын дүрмийн 24 дүгээр зүйл — Ratione personae байдлаар буцаан хэрэглэхгүй байхlegalinfo.mnТатсан: 2026-10-07 Үндэс: Иргэний болон улс төрийн эрхийн тухай олон улсын пактын 15 дугаар зүйлlegalinfo.mnТатсан: 2026-10-07 Эрүүгийн хуулийн холбогдох зүйл
Холбосон үндэслэл
- ЭХ 1.9: «Хууль буцаан хэрэглэх»: байдлыг дээрдүүлсэн хуулийг буцаан хэрэглэнэ, дордуулсан хуулийг буцаан хэрэглэхгүй (1, 2 дахь хэсэг); шинэ хуулиар ялыг багасгасан бол урьд оногдуулсан ялыг нийцүүлэн хасна (3 дахь хэсэг).
- ЭХ 1.8: Хариуцлагыг гэмт хэрэг үйлдэх үед дагаж мөрдөж байсан хуулиар тодорхойлно (1 дэх хэсэг).
Хувь хүний эрүүгийн хариуцлага
Ромын дүрмийн дагуу Олон улсын эрүүгийн шүүх хувь хүний хэргийг шүүн шийдвэрлэх бөгөөд Шүүхийн харьяаллын гэмт хэрэг үйлдсэн аливаа этгээдэд дүрмийн дагуу ялгамжтай хариуцлага хүлээлгэж, ял ногдуулна. 25 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэгт гэмт хэргийг бусадтай хамтран буюу бусдаар дамжуулан үйлдэх, тушаах, өдөөн хатгах, тус дөхөм үзүүлэх, завдах зэрэг хариуцлага хүлээх хэлбэрүүдийг тоочсон. Хувь хүний хариуцлагын тухай заалт олон улсын эрх зүйн дагуу улсын хүлээх хариуцлагад нөлөөлөхгүй.
Үндэс: Ромын дүрмийн 25 дугаар зүйл — Эрүүгийн ялгамжтай хариуцлагаlegalinfo.mnТатсан: 2026-10-07 Эрүүгийн хуулийн холбогдох зүйл
Холбосон үндэслэл
- ЭХ 1.3: 1.3-ын 3 дахь хэсэг: гэмт хэрэг үйлдсэн хүнд өөрт нь эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэнэ, бусад хүнд халдаан хэрэглэхгүй.
- ЭХ 3.1: Гэмт хэрэгт хамтран оролцох хэлбэр (3 дугаар бүлэг) — Ромын дүрмийн 25(3)-ын оролцооны хэлбэрүүдтэй харьцуулах; агуулга нь давхцахгүй байж болох тул хуульчийн шийдвэр.
Албан тушаалын байдал хариуцлагаас чөлөөлөхгүй
Ромын дүрмийг албан тушаалын байдлаар ялгавар гаргахгүйгээр бүх этгээдэд адил хэрэглэнэ. Төрийн буюу засгийн газрын тэргүүн, засгийн газар буюу парламентын гишүүн, сонгогдсон төлөөлөгч, төрийн албан хаагч зэрэг албан тушаалын байдал нь эрүүгийн хариуцлагаас чөлөөлөх, ялыг хөнгөрүүлэх үндэслэл болохгүй; албан тушаалтай холбоотой дархан эрх Олон улсын эрүүгийн шүүх харьяаллаа хэрэгжүүлэхэд саад болохгүй. Төрлөөр устгах гэмт хэргийн тухай конвенцод гэмт этгээд эрх баригч, төрийн албан хаагч, хувь хүн эсэхээс үл хамааран шийтгэл хүлээнэ гэж заасан.
Үндэс: Ромын дүрмийн 27 дугаар зүйл — Албан тушаалын байдлаар шалтаг заахыг үл зөвшөөрөхlegalinfo.mnТатсан: 2026-10-07 Үндэс: Төрлөөр устгах гэмт хэргийн тухай конвенцийн 4 дүгээр зүйлlegalinfo.mnТатсан: 2026-10-07 Эрүүгийн хуулийн холбогдох зүйл
Холбосон үндэслэл
- ЭХ 1.3: 1.3-ын 2 дахь хэсэг: гэмт хэрэгт тооцох, ял оногдуулахад хүнийг «албан тушаал»-аар нь ялгаварлан гадуурхахгүй.
- ЭХ 1.5: 1.5-ын 3 дахь хэсэг: гадаад улсын дипломат дархан эрх эдэлж буй хүнд хариуцлага хүлээлгэх эсэхийг олон улсын гэрээний дагуу шийдвэрлэнэ — дархан эрхийн асуудлаар харьцуулах.
Командлагч ба бусад дарга нарын хариуцлага
Ромын дүрмийн 28 дугаар зүйлд зааснаар цэргийн командлагч өөрийн жинхэнэ командлал, хяналтад байгаа хүчин гэмт хэрэг үйлдэж буй буюу үйлдэхээр завдаж байгааг мэдсэн буюу мэдэх ёстой байсан атлаа сэргийлэх, таслан зогсоох, эсхүл эрх бүхий байгууллагад шилжүүлэх зайлшгүй арга хэмжээ аваагүй бол Олон улсын эрүүгийн шүүхийн харьяаллын гэмт хэргийн төлөө эрүүгийн хариуцлага хүлээнэ. Бусад дарга захирагдагсдынхаа гэмт хэргийг илт харуулсан мэдээллийг мэдэж байсан буюу зориуд зөнд нь орхигдуулсан, гэмт хэрэг нь даргын хариуцлага, хяналтад хамаарах үйл ажиллагаатай холбоотой, тэрээр зайлшгүй арга хэмжээ аваагүй бол хариуцлага хүлээнэ. Женевийн конвенцуудын Нэмэлт I протоколын 86 дугаар зүйлд мөн ийм арга хэмжээ аваагүй удирдах албан тушаалтныг эрүүгийн болон сахилгын хариуцлагаас чөлөөлөхгүй гэж заасан.
Үндэс: Ромын дүрмийн 28 дугаар зүйл — Командлагч ба бусад дарга нарт хүлээлгэх хариуцлагаlegalinfo.mnТатсан: 2026-10-07 Үндэс: Нэмэлт I протоколын 86 дугаар зүйл — Арга хэмжээ аваагүй байдалlegalinfo.mnТатсан: 2026-10-07 Дээд албан тушаалтны тушаал хариуцлагаас чөлөөлөхгүй
Ромын дүрмийн дагуу засгийн газрын буюу даргын тушаалаар гэмт хэрэг үйлдсэн нь эрүүгийн хариуцлагаас чөлөөлөхгүй; гагцхүү тушаалыг биелүүлэх хуулийн үүрэгтэй байсан, тушаал хууль бус гэдгийг мэдээгүй, тушаал илт хууль бус биш байсан гэсэн нөхцөл бүгд бүрдсэн тохиолдол үл хамаарна. Төрлөөр устгах буюу хүн төрөлхтний эсрэг гэмт хэрэг үйлдэх тушаалыг илт хууль бус гэж үзнэ. Эрүүдэн шүүхийн эсрэг конвенцод дээд шатны албан тушаалтан буюу төрийн эрх бүхий байгууллагын тушаал эрүүдэн шүүхийг зөвтгөх үндэслэл болохгүй гэж заасан.
Үндэс: Ромын дүрмийн 33 дугаар зүйл — Даргын тушаал буюу хуулийн заалтlegalinfo.mnТатсан: 2026-10-07 Үндэс: Эрүүдэн шүүхийн эсрэг конвенцийн 2 дугаар зүйлlegalinfo.mnТатсан: 2026-10-07 Эрүүгийн хуулийн холбогдох зүйл
Холбосон үндэслэл
- ЭХ 4.6: «Тушаал, даалгавар биелүүлэх»: хууль бус болохыг мэдэх боломжгүй, мэдэлгүйгээр биелүүлсэн тушаалыг гэмт хэрэгт тооцохгүй; илт хууль бус тушаалыг зориуд биелүүлсэн бол хариуцлага хүлээнэ — Ромын дүрмийн 33 дугаар зүйлийн бүтэцтэй шууд харьцуулагдана.
Хөөн хэлэлцэх хугацаа хэрэглэхгүй
Ромын дүрмийн 29 дүгээр зүйлд Олон улсын эрүүгийн шүүхийн харьяаллын гэмт хэрэгт ямар ч хөөн хэлэлцэх хугацаа тогтоохгүй гэж заасан. Дайны гэмт хэрэг болон хүн төрөлхтний эсрэг гэмт хэрэгт хөөн хэлэлцэх хугацаа үл хэрэглэх тухай 1968 оны конвенцоор дайны гэмт хэрэг, хүн төрөлхтний эсрэг гэмт хэрэг (конвенцод төрлөөр устгах гэмт хэргийг оруулан тоочсон) үйлдсэн цаг хугацаанаас үл хамааран хөөн хэлэлцэх хугацаа хэрэглэхгүй бөгөөд оролцогч улс үүний тулд үндсэн хуулийн журмын дагуу хууль тогтоох буюу бусад арга хэмжээ авах үүрэгтэй.
Үндэс: Ромын дүрмийн 29 дүгээр зүйл — Хөөн хэлэлцэх хугацаа үл хэрэглэхlegalinfo.mnТатсан: 2026-10-07 Үндэс: Хөөн хэлэлцэх хугацаа үл хэрэглэх тухай конвенцийн 1 дүгээр зүйлlegalinfo.mnТатсан: 2026-10-07 Үндэс: Хөөн хэлэлцэх хугацаа үл хэрэглэх тухай конвенцийн 4 дүгээр зүйлlegalinfo.mnТатсан: 2026-10-07 Эрүүгийн хуулийн холбогдох зүйл
Холбогдох бусад хууль
Холбосон үндэслэл
- ЭХ 1.10: 1.10-ын 4 дэх хэсэгт (корпусын articles.json дугаарлалтаар) «бүх насаар хорих ял оногдуулахаар заасан гэмт хэрэг, хүн төрөлхтний аюулгүй байдал, энх тайвны эсрэг гэмт хэрэгт хөөн хэлэлцэх хугацаа тоолохгүй» гэж заасан.
- ЭХХШ 1.5: 1.5-ын 1.2: хөөн хэлэлцэх хугацаа дууссан бол ажиллагаа явуулахгүй, гэхдээ Эрүүгийн хуулийн 1.10-ын 9 дэх хэсэгт зааснаас бусад тохиолдолд гэсэн үл хамаарах заалттай.
Үндэсний шүүхэд нэмэлт байх зарчим
Ромын дүрмийн 1 дүгээр зүйлд Олон улсын эрүүгийн шүүх нь эрүүгийн шүүн таслах үндэсний шүүх байгууллагад нэмэлт болно гэж заасан. 17 дугаар зүйлд Шүүх хэргийг ажиллагаанд хүлээн авах боломжгүй гэж тодорхойлж болох тохиолдлуудыг заасан бөгөөд үүнд харьяалал бүхий улс тухайн хэргийг мөрдөн шалгаж, эрүүгийн мөрдөн мөшгөлт явуулж байгаа тохиолдол багтана; тухайн улс үүнийг зохих ёсоор хийх хүсэлгүй буюу үнэхээр чадваргүй бол энэ үл хамаарна. Хүсэлгүй, чадваргүй байдлыг тогтоох хүчин зүйлсийг 17 дугаар зүйлийн 2, 3 дахь хэсэгт тоочсон.
Үндэс: Ромын дүрмийн 1 дүгээр зүйл — Шүүхlegalinfo.mnТатсан: 2026-10-07 Үндэс: Ромын дүрмийн 17 дугаар зүйл — Авч үзэх асуудалlegalinfo.mnТатсан: 2026-10-07 Эрүүгийн хуулийн холбогдох зүйл
Холбосон үндэслэл
- ЭХ 1.5: Үндэсний харьяалал: Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт гэмт хэрэг үйлдсэн хүнд энэ хуулиар хариуцлага хүлээлгэнэ — Ромын дүрэм нэмэлт болох үндэсний харьяаллын суурь.
- ЭХ 1.6: Нутаг дэвсгэрийн гадна үйлчлэх харьяалал — үндэсний шүүхийн харьяаллын хүрээ.
Нэг гэмт хэрэгт дахин шүүж, шийтгэхгүй
Иргэний болон улс төрийн эрхийн тухай олон улсын пактын 14 дүгээр зүйлийн 7 дахь хэсэгт тухайн улсын хуулийн дагуу эцэслэн шийтгүүлсэн буюу цагаатгагдсан хүнийг тэр гэмт хэргээр нь дахин шүүх, шийтгэхгүй гэж заасан. Ромын дүрмийн 20 дугаар зүйлийн дагуу Олон улсын эрүүгийн шүүх (цаашид — Шүүх) гэм буруутайг нотолсон буюу цагаатгасан хүнд тэр гэмт хэргээр өөр шүүх ял ногдуулахгүй; өөр шүүхээр шийтгэгдсэн хүнийг Шүүх тэр үйлдлийн төлөө дахин шийтгэхгүй. Гэхдээ өөр шүүхийн ажиллагаа хүнийг хариуцлагаас хаацайлах зорилготой байсан, эсхүл хараат бус, шударга явагдаагүй бол энэ хязгаарлалт үйлчлэхгүй.
Үндэс: Иргэний болон улс төрийн эрхийн тухай олон улсын пактын 14 дүгээр зүйлlegalinfo.mnТатсан: 2026-10-07 Үндэс: Ромын дүрмийн 20 дугаар зүйл — Ne bis in idemlegalinfo.mnТатсан: 2026-10-07 Эрүүгийн хуулийн холбогдох зүйл
Холбогдох бусад хууль
Холбосон үндэслэл
- ЭХ 1.3: 1.3-ын 5 дахь хэсэг: «Нэг гэмт хэрэгт нэг удаа ял оногдуулна.»
- ЭХ 1.6: 1.6-ын 2 дахь хэсэг: гадаад улсад ял оногдуулсан бол Монгол Улсын шүүх ялыг хөнгөрүүлж, чөлөөлж болно.
- ЭХХШ 1.5: 1.5-ын 1.4: тухайн хэргийг урьд нь хэрэгсэхгүй болгосон тогтоол, магадлал хүчинтэй байгаа бол ажиллагаа явуулахгүй.
Женевийн конвенцуудад хэлэлцэн тохирогч тал бүр конвенцийн ноцтой зөрчил үйлдсэн, үйлдэхийг тушаасан гэж буруутгагдаж буй этгээдийг эрж олох, харьяаллыг нь үл харгалзан өөрийн шүүхэд шилжүүлэх үүрэгтэй; хүсвэл өөрийн хууль тогтоомжийн дагуу яллах үндэслэл болох нотлох баримттай өөр хэлэлцэн тохирогч талд шилжүүлж болно. Эрүүдэн шүүхийн эсрэг конвенц болон Олон улсын хамгаалалтад байдаг хүмүүсийн эсрэг гэмт хэргийн тухай конвенцод сэжигтэн нутаг дэвсгэрт нь байгаа улс түүнийг шилжүүлэхгүй бол хэргийг өөрийн эрх бүхий байгууллагад шийдвэрлүүлэхээр шилжүүлнэ гэж заасан.
Үндэс: Женевийн I конвенцийн 49 дүгээр зүйлlegalinfo.mnТатсан: 2026-10-07 Үндэс: Женевийн III конвенцийн 129 дүгээр зүйлlegalinfo.mnТатсан: 2026-10-07 Үндэс: Эрүүдэн шүүхийн эсрэг конвенцийн 5 дугаар зүйлlegalinfo.mnТатсан: 2026-10-07 Үндэс: Эрүүдэн шүүхийн эсрэг конвенцийн 7 дугаар зүйлlegalinfo.mnТатсан: 2026-10-07 Үндэс: Олон улсын хамгаалалтад байдаг хүмүүсийн тухай конвенцийн 7 дугаар зүйлlegalinfo.mnТатсан: 2026-10-07 Эрүүгийн хуулийн холбогдох зүйл
Холбосон үндэслэл
- ЭХ 1.6: 1.6-ын 4 дэх хэсэг: хилийн гадна гэмт хэрэг үйлдсэн гадаадын иргэн, харьяалалгүй хүнд Монгол Улсын олон улсын гэрээнд заасан тохиолдолд энэ хуулиар хариуцлага хүлээлгэнэ.
- ЭХ 1.7: «Гэмт хэрэг үйлдсэн хүнийг шилжүүлэх»: Монгол Улсын иргэнийг шилжүүлэхгүй (1); гадаадын иргэнийг олон улсын гэрээний дагуу шилжүүлж болно (2); эрүү шүүлт тулгах хангалттай үндэслэлтэй бол шилжүүлэхгүй (3).
Гэм буруугүйд тооцох ба шударга шүүхээр шүүлгэх эрх
Ромын дүрэм болон Иргэний болон улс төрийн эрхийн тухай олон улсын пактын дагуу эрүүгийн хэрэгт буруутгагдаж буй хүн гэм буруу нь хуулийн дагуу нотлогдох хүртэл гэм буруугүйд тооцогдоно; Ромын дүрмийн дагуу яллагдагчийн гэм бурууг нотлох үүрэг прокурорт ногдоно. Яллагдагч хэргээ нийтийн өмнө, шударга, аль нэг талыг барихгүй явагдах шүүх хуралдаанаар хэлэлцүүлэх эрхтэй бөгөөд мөрдөн байцаалтын явцад өөрийн эсрэг мэдүүлэг өгөх, гэм буруугаа хүлээхийг албадуулахгүй.
Үндэс: Иргэний болон улс төрийн эрхийн тухай олон улсын пактын 14 дүгээр зүйлlegalinfo.mnТатсан: 2026-10-07 Үндэс: Ромын дүрмийн 66 дугаар зүйл — Нотлогдоогүй бол гэм буруугүй байхlegalinfo.mnТатсан: 2026-10-07 Үндэс: Ромын дүрмийн 67 дугаар зүйл — Яллагдагчийн эрхlegalinfo.mnТатсан: 2026-10-07 Үндэс: Ромын дүрмийн 55 дугаар зүйл — Мөрдөн байцаалтын явц дахь тодорхой этгээдийн эрхlegalinfo.mnТатсан: 2026-10-07 Эрүүгийн хуулийн холбогдох зүйл
Холбогдох бусад хууль
Холбосон үндэслэл
- ЭХ 1.4: 1.4-ын 1 дэх хэсэг: гэмт хэрэг үйлдсэн нь шүүхээр тогтоогдсон гэм буруутай хүнд эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэнэ.
- ЭХХШ 1.15: «Гэм буруугүйд тооцох»: шийтгэх тогтоол гарах хүртэл гэм буруутайд тооцохгүй.
- ЭХХШ 1.14: «Өмгөөлүүлэх, хууль зүйн туслалцаа авах эрхийг хангах» — Ромын дүрмийн 67(1)(d), Пактын 14(3)(d)-тэй харьцуулах.
Гэмт хэргийн субъектив тал (санаа)
Ромын дүрмийн 30 дугаар зүйлд зааснаар, өөрөөр заагаагүй бол Олон улсын эрүүгийн шүүхийн харьяаллын гэмт хэрэгт эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэхэд объектив талын шинжийг санаатай болон зориуд үйлдсэн байх шаардлагатай. Албан ёсны монгол бичвэрт хор уршгийн хувьд этгээд тийм хор уршиг учруулсан буюу үйл явдлын хэвийн явцад учирна гэдгийг мэдэж байсан бол санаатай гэж үзнэ гэж, «зориуд» гэдгийг нөхцөл байдал буй болж буюу хор уршиг үйл явдлын хэвийн явцад буй болно гэдгийг ойлгож байх гэж тайлбарласан.
Үндэс: Ромын дүрмийн 30 дугаар зүйл — Субъектив талlegalinfo.mnТатсан: 2026-10-07 Эрүүгийн хуулийн холбогдох зүйл
Холбосон үндэслэл
- ЭХ 2.3: «Гэм буруу»: санаатай, эсхүл болгоомжгүй хэлбэр; санаатай гэмт хэргийн тодорхойлолт (2 дахь хэсэг) — Ромын дүрмийн 30 дугаар зүйлтэй харьцуулах; ойлголтын давхцал хуульчийн дүгнэлт шаардана.
- ЭХ 1.4: «Гэм буруугийн зарчим»: гэм буруугүйгээр учруулсан хор уршигт хариуцлага хүлээлгэхгүй.
Олон улсын эрүүгийн шүүхийн харьяаллын гэмт хэрэг
Ромын дүрмийн 5 дугаар зүйлд Олон улсын эрүүгийн шүүхийн харьяаллыг олон улсын хамтын нийгэмлэгийн сэтгэлийг түгшээсэн хамгийн ноцтой гэмт хэргээр — төрлөөр устгах, хүн төрөлхтний эсрэг гэмт хэрэг, дайны гэмт хэрэг, түрэмгийллийн гэмт хэргээр хязгаарласан. 6–8 дугаар зүйлд эхний гурвыг тодорхойлсон: төрлөөр устгах нь үндэстэн, угсаатан, арьсны өнгө, шашны бүлгийг бүхэлд нь буюу хэсэгчлэн устгах зорилгоор үйлдсэн үйлдэл; хүн төрөлхтний эсрэг гэмт хэрэг нь энгийн хүмүүст өргөн хүрээтэй буюу байнга халдах байдлаар санаатай үйлдсэн үйлдэл; дайны гэмт хэрэгт 1949 оны Женевийн конвенцийн ноцтой зөрчил хамаарна. Энд иш татсан бичвэрийн 5 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсэгт түрэмгийллийн гэмт хэргийн тодорхойлолт, нөхцөлийг 121, 123 дугаар зүйлийн дагуу баталсны дараа Шүүх энэ гэмт хэргийг шүүн шийдвэрлэнэ гэж заасан. Төрлөөр устгах гэмт хэргийн тухай конвенцод төрлөөр устгах нь энх тайван, дайны цагт үйлдэгдсэнээс үл хамааран олон улсын эрх зүйн дагуу гэмт хэрэг мөн гэж баталсан.
Үндэс: Ромын дүрмийн 5 дугаар зүйл — Шүүхээс хэрэг шийдвэрлэхэд хамааруулах гэмт хэрэгlegalinfo.mnТатсан: 2026-10-07 Үндэс: Ромын дүрмийн 6 дугаар зүйл — Төрлөөр усгахlegalinfo.mnТатсан: 2026-10-07 Үндэс: Ромын дүрмийн 7 дугаар зүйл — Хүн төрөлхтөний эсрэг гэмт хэрэгlegalinfo.mnТатсан: 2026-10-07 Үндэс: Ромын дүрмийн 8 дугаар зүйл — Дайны гэмт хэрэгlegalinfo.mnТатсан: 2026-10-07 Үндэс: Төрлөөр устгах гэмт хэргийн тухай конвенцийн 1 дүгээр зүйлlegalinfo.mnТатсан: 2026-10-07 Эрүүгийн хуулийн холбогдох зүйл
Холбосон үндэслэл
- ЭХ 29.5: «Төрлөөр устгах» — Ромын дүрмийн 6 дугаар зүйл, 1948 оны конвенцийн 2 дугаар зүйлтэй харьцуулах.
- ЭХ 29.4: «Дайны үед хориглосон арга, хэрэгсэл хэрэглэх» — дайны олзлогдогч, энгийн хүн амтай харгис харьцах зэрэг; Ромын дүрмийн 8 дугаар зүйлийн зарим үйлдэлтэй давхцана.
- ЭХ 29.1: «Түрэмгийлэл, эсхүл дайныг төлөвлөх, бэлтгэх, өдөөх, дэгдээх» — Ромын дүрмийн 5(1)(d) түрэмгийллийн гэмт хэрэгтэй харьцуулах.
Эрүүдэн шүүхийг ямар ч нөхцөлд зөвтгөхгүй
Эрүүдэн шүүхийн эсрэг конвенцод эрүүдэн шүүхийг мэдүүлэг авах, шийтгэх, айлган сүрдүүлэх, шахалт үзүүлэх, алагчилах зэрэг зорилгоор төрийн албан тушаалтан буюу албан үүрэг гүйцэтгэж буй хүний өдөөн хатгалт, ил, далд зөвшөөрлөөр хүний бие махбодь, сэтгэл санааг хүчтэй шаналган зовоох санаатай үйлдэл гэж тодорхойлсон. Дайны байдал, онц байдал, дээд шатны тушаал зэрэг нь эрүүдэн шүүхийг зөвтгөх үндэслэл болохгүй бөгөөд оролцогч улс эрүүдэн шүүх бүх үйлдлийг эрүүгийн хуулийн дагуу гэмт хэрэг гэж үзнэ.
Үндэс: Эрүүдэн шүүхийн эсрэг конвенцийн 1 дүгээр зүйлlegalinfo.mnТатсан: 2026-10-07 Үндэс: Эрүүдэн шүүхийн эсрэг конвенцийн 2 дугаар зүйлlegalinfo.mnТатсан: 2026-10-07 Үндэс: Эрүүдэн шүүхийн эсрэг конвенцийн 4 дүгээр зүйлlegalinfo.mnТатсан: 2026-10-07 Эрүүгийн хуулийн холбогдох зүйл
Холбогдох бусад хууль
Холбосон үндэслэл
- ЭХ 21.12: «Эрүү шүүлт тулгах»: төрийн албан хаагч мэдүүлэг авах, хэрэг хүлээлгэх, шийтгэх, ялгаварлах зорилгоор бусдын бие махбод, сэтгэл санааг шаналган зовоосон — конвенцийн 1 дүгээр зүйлийн тодорхойлолттой харьцуулах.
- ЭХ 1.7: 1.7-ын 3 дахь хэсэг: эрүү шүүлт тулгах хангалттай үндэслэлтэй бол гадаадын иргэнийг тухайн улсад шилжүүлэн өгөхгүй.
- ЭХХШ 1.9: «Эрүү шүүлт, хүнлэг бус харьцаанаас ангид байх» — процессын хориглолт.